Kort antwoord: sneller lezen kan, wonderen niet. Een groot overzicht van vijf leesonderzoekers (Rayner e.a., 2016) concludeert dat het onwaarschijnlijk is dat je je leessnelheid verdubbelt of verdrievoudigt, van zo'n 250 naar 500 tot 750 woorden per minuut, en de tekst dan nog even goed begrijpt. Wat wel werkt: veel lezen, je woordenschat uitbreiden en per tekst kiezen hoe grondig je leest.
Snelheid tegen begrip
Het belangrijkste inzicht uit leesonderzoek is eenvoudig: er is een afruil tussen snelheid en nauwkeurigheid. Hoe minder tijd je aan een tekst besteedt, hoe minder je ervan begrijpt. Dat geldt ook voor mensen die een snelleescursus hebben gevolgd.
Dat betekent niet dat snel lezen nooit nuttig is. Rayner en collega's schrijven dat als grondig begrijpen niet je doel is, snellezen of scannen je sneller door een tekst helpt, met een redelijk begrip. Het verschil zit in het doel: een nieuwsbericht doorkijken is iets anders dan een contract of studieboek lezen.
Ter vergelijking: een gemiddelde volwassene leest een gewone tekst met zo'n 240 woorden per minuut (meer in gemiddelde leessnelheid). Bij de meeste lezers daalt het begrip duidelijk boven ongeveer 350 tot 400 woorden per minuut.
De ogen zijn niet de rem
Veel snellees-methodes richten zich op de ogen: grotere sprongen, meer woorden per blik, oogoefeningen. Maar volgens de onderzoekers nemen oogbewegingen hooguit zo'n 10% van de leestijd in beslag. De meeste tijd gaat naar het herkennen van woorden en het begrijpen hoe ze samen een zin vormen.
Bovendien zie je per blik maar een beperkt stuk tekst scherp, vooral rechts van waar je kijkt: ongeveer 14 tot 15 letters. Een hele regel in één blik lezen botst op die grens. En terugspringen in de tekst, wat veel cursussen willen afleren, blijkt nuttig: wie niet meer terug kan kijken, begrijpt in onderzoek minder, niet meer.
Snelleesapps met flitsende woorden
Sommige apps tonen woorden één voor één op dezelfde plek op het scherm. Je ogen hoeven niet meer te bewegen, dus zou je sneller moeten lezen. Voor een korte zin kan dat even. Maar in een studie waarin mensen zo meer dan twintig minuten een hoofdstuk van een roman lazen en zelf mochten pauzeren, kwamen ze uit op ongeveer 200 woorden per minuut, net zo snel als op papier. En ze begrepen minder dan de groep die het boek las.
De binnenstem
Bijna iedereen hoort de woorden in zijn hoofd tijdens het lezen. Snellees-cursussen noemen die binnenstem vaak de grote rem: je zou nooit sneller kunnen lezen dan je praat. Dat je die stem helemaal kunt uitzetten zonder begrip te verliezen, is niet aangetoond. Wat kan: minder nadruk op kleine woordjes. Of dat jou sneller maakt zonder dat je begrip daalt, kun je alleen weten door het te meten.
Het bekende experiment
In een veel besproken experiment van Just, Carpenter en Masson werden mensen die een snelleescursus hadden gevolgd, vergeleken met gewone lezers. De cursisten lazen ongeveer drie keer zo snel, maar begrepen minder. Ongetrainde lezers die de opdracht kregen zo snel mogelijk te lezen, waren ook veel sneller en begrepen eveneens minder. In het Nederlandse tijdschrift Onze Taal vatte Rob Neutelings (TU Delft) het in 1998 zo samen: "Vergroting van de leessnelheid gaat dus ten koste van het begrip."
Wat wel werkt
- WerktVeel lezen en je woordenschat uitbreidenVolgens de onderzoekers is taalvaardigheid de kern van leessnelheid. Wie woorden sneller herkent, leest sneller zonder begrip te verliezen.
- WerktKiezen hoe grondig je leestStuderen, begrijpen, overzicht of zoeken: niet elke tekst verdient hetzelfde tempo. Bewust schakelen is de grootste tijdwinst.
- Kan helpenMinder terugspringen uit gewoonteEen tempogids, zoals een vinger, pen of meelopende balk, houdt je bij de tekst. Terugkijken als je iets niet begreep, blijft nuttig.
- Kan helpenEerst de opbouw bekijkenWie weet waar een tekst heen gaat, leest de rest soepeler en weet waar het belangrijkste staat.
Hoe je dat stap voor stap oefent, lees je in snellezen leren.
Waarom Vlot meet in plaats van belooft
Elke lezer is anders. Bij de een helpt een tempogids veel, bij de ander nauwelijks. Daarom belooft Vlot geen getal. Je begint met een meting, leert per les één techniek en beantwoordt na elke tekst vragen zonder terug te kijken. Je woorden per minuut keer het deel dat je begreep is je echte snelheid. Zo zie je in je eigen cijfers welke technieken bij jou werken, en welke niet.
Kijk wat bij jou werkt
De startmeting en de eerste les zijn gratis. Daarna kost de hele cursus met een jaar training €29,90, zonder automatische verlenging.
Gratis beginnenVeelgestelde vragen
Werkt snellezen?
Deels. Je kunt leren gerichter en soepeler te lezen en weten wanneer scannen genoeg is. Twee of drie keer zo snel lezen met hetzelfde begrip, van zo'n 250 naar 500 tot 750 woorden per minuut, is volgens een groot overzicht van leesonderzoekers onwaarschijnlijk. Wie zo snel gaat, slaat over en begrijpt minder.
Kun je sneller lezen en evenveel onthouden?
Tot op zekere hoogte: wie woorden sneller herkent door veel te lezen en een grotere woordenschat, leest sneller zonder begrip te verliezen. Wie alleen het tempo opvoert, onthoudt minder. Snelheid en begrip ruilen tegen elkaar af.
Werken snelleesapps die woorden één voor één tonen?
Voor korte stukjes kan het snel gaan, maar bij langere teksten niet. Mensen die zo een hoofdstuk van een roman lazen, kwamen uit op ongeveer 200 woorden per minuut, net als op papier, en begrepen minder.
Bronnen
- Rayner, K., Schotter, E. R., Masson, M. E. J., Potter, M. C., & Treiman, R. (2016). So much to read, so little time: How do we read, and can speed reading help? Psychological Science in the Public Interest, 17(1), 4-34. doi:10.1177/1529100615623267
- Association for Psychological Science (29 februari 2016). Speed reading promises are too good to be true, scientists find. APS Observer.
- Brysbaert, M. (2019). How many words do we read per minute? A review and meta-analysis of reading rate. Journal of Memory and Language, 109, 104047. doi:10.1016/j.jml.2019.104047. Hierin besproken: Benedetto e.a. (2015).
- Rayner, K. (2009). Eye movements and attention in reading, scene perception, and visual search. Quarterly Journal of Experimental Psychology, 62(8), 1457-1506, zoals samengevat in Cauchi, C., & Meeter, M. (2025), Journal of Cognition, 8(1), 35.
- Bollerman, T., met naschrift van R. Neutelings (1998). Is snellezen onzinnig? Onze Taal, 67, 86. Over het onderzoek van Just, Carpenter en Masson.